Siyasi Çıplaklığın Romanı: Görmek

Nobel Edebiyat Ödüllü (1998) José Saramago’nun seri romanları "Körlük" ve "Görmek" üzerine birkaç söz…

Saramago’nun özgün dili, romanlarının ironik ve sürükleyici kurgusu, bütün dünyada iyi bir okur kitlesine ulaşmasını sağladı. Ben de Körlük’ü elime aldığımda, daha önce okumuş olduğum Kabil, Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş, Bilinmeyen Adanın Öyküsü gibi eşsiz eserlerinin heyecanını duyuyordum. Oysa Körlük romanının, yazarın anlatım inceliği dışında beklentimi karşıladığını söylemek zor. Okurken sıkılıp fazlaca uzatıldığını düşündüğüm bu ilk kitapta; beyaz körlüğün, bilinmeyen ülkenin insanlarını açlık ve korkuya hapsedişi ve insanın içindeki bencilliğin, kötülüğün ortaya çıkışı anlatılır.

Görmek ise çok farklı, konu bakımından daha sarsıcı bir roman. Bilinmeyen ülkenin başkentinde gerçekleşen yerel seçimlerde halkın büyük çoğunluğunun boş oy kullanmasıyla başlayan siyasi krizi konu edinir. Saramago bu siyasi itaatsizliğin karşısında devlet aklının işletilmesini sorunsallaştırmıştır. Antikite’den bugüne siyaset felsefesini şekillendiren otorite, iktidar gibi kavramları, yöneten-yönetilen ilişkilerini kendi iğneleyici üslubuyla yeniden tartışır. Sağ, merkez ve sol partilerin ezberlerini tiye alır.

“…bu uyumlu otorite-itaat ikilisini belki de sonsuza dek yitiririz, en mutlu insan toplumları bu ikiliğin ışığı altında yeşerir ve bu olmadan, tarihin büyük ölçüde kanıtladığı gibi, tek bir şey bile gerçekleşemez.”

Romanın en çarpıcı bölümü ise olay örgüsünün daha ileri safhalarında, kitabın sonlarında karşımıza çıkıyor. Andığımız devlet aklının çalışma prensiplerini, insanlığın başlıca tarihsel kazanımlarında yarattığı tahribatı, adalet, güvenlik, özgürlük gibi mefhumlarla ilişkisini ortaya koyuyor. Bu bakımdan Görmek, aslında edebi ve politik eleştiriyi kendi bünyesinde cisimleştiren bir roman. Okuruna kralın çıplak olduğunu söylemekle kalmayıp bu çıplaklığı tasvir eden Saramago’nun başyapıtlarından.