Yönetmenin Romanı

Bu yıl gösterime giren filmini görünce okumayı sürekli ertelediğim o Ferzan Özpetek kitabını elime aldım: İstanbul Kırmızısı. Yönetmenin romanı, Eren Cendey imzalı çevirisiyle Can Yayınları’ndan 2016 yılında çıktı.

İstanbul Kırmızısı, kısa bölümlerle ve akıcı bir dille hazırlanmış. Özpetek’in çok sık kullandığı kısa ve eksik cümleler anlatımı etkileyici kılıyor. Ağır edebi sanatlar kullanmadan yaratılan güçlü çağrışım, İtalyanca’nın sunduğu bir imkan mıdır, yoksa çevirmenin başarısı mıdır, bilemiyorum.

Ferzan Özpetek, çocukluğunun Kalamış’ından 2013’ün Taksim’ine bir yolculuk yapıyor romanda. Hatıralarıyla desteklenmiş, gerçekle kurgu arasındaki o belirsiz çizgide şekillendirilmiş bir roman İstanbul Kırmızısı. Yolları birçok kez kesişen ve ancak kitabın sonunda buluşabilen iki insanın İstanbul yalnızlığını anlatıyor. Bu haliyle kitabı, son yıllardaki adıyla “auto-fiction” olarak kabul edebiliriz sanıyorum.

Auto-fiction, yazarların yaşam öykülerini gerçek dışı farklı anılar ve olaylarla zenginleştirmelerinin bir yolu. Yazar Enis Batur, “Ölesiye Sanat” isimli deneme kitabında “yazınsal gerçeklik bağlamında yaratıcılık katsayısı düşük, ruhsal sapma eğrisi yüksek bir yaklaşım” olarak nitelediği bu tür hakkında şu eleştiriyi yapıyor:

“Yazan-Ben’in temel kaygısı, Yaşayan-Ben’i süslemek olmasa gerek. Şüphesiz, yazınsal yapıtın hedefini gerçeği ve doğruları ifade etmekle sınırlayamayız, onun varlık biçimiyle çelişir bu türden bir beklenti. Tersini savunmak bir o kadar güçtür: yazınsal yapıt, yaratıcısının yaşam akışını yeniden gönlünde elden geçirme sahası olarak görülemez (…)”*

Enis Batur’un kaleminden okurken büyük oranda hak verdiğim bu değerlendirmenin İstanbul Kırmızısı için biraz ağır olduğunu belirtmek gerek. Zira, Ferzan Özpetek’in romanında öz yaşam öyküsünü süsleyen hatıralardan ya da becerilerden çok, roman kahramanını destekleyen ve yazarın gerçek yaşamından hikayeye taşınan unsurlardan söz etmek daha yerinde olacaktır.

Bu tespit haklı da olsa haksız da olsa bu konuda romanın müspet bir hedefle ilerlediğini düşünüyorum; çünkü bu tartışmaya sebep olan gerçekdışı olaylar İstanbul’a ve Türkiye’ye ilişkin önemli bir tanıklığa imkan sağlıyor. Bu, İstanbul’un betonlaşması, tarihi ve kültürel mekanların yok olması, Emek Sineması ve Gezi Parkı özelinde kentli sınıfların sokak gösterilerine başlaması üzerine bir tanıklık… Bir kısmına filmde de yer verilen bu konuların, Türk asıllı evrensel bir sanatçı tarafından kültür-sanat eserlerine taşınmasını çok önemli buluyorum.

İstanbul Kırmızısı; bir yönetmenin, güçlü çağrışım ve ruhsal betimlemelerle yarattığı; özlem, yalnızlık, İstanbul ve aşk romanı.

*Ölesiye Sanat, Enis Batur, Alakarga Yayıncılık, Eylül 2013, İstanbul, s.19.