Kim Nasıl Ölüyor?

Kitabevi çalışanının önerisiyle uzandım ince kırmızı kitaba. “Geceyarısı Kitapları”nın o muazzam baskısından etkilenmemek elde değil, hemen aldım ve iştahla başladım Emile Zola’nın bu kısa öykülerine.

Emile Zola ismi bana daima meşhur “J’accuse!” (Suçluyorum/İtham ediyorum) başlıklı açık mektubunu ve Dreyfus davasını çağrıştırmıştır. 19. Yüzyıl Fransa’sını bütün çıplaklığıyla anlatan toplumsal sorunları edebi eserlerinin merkezine yerleştiren Zola yozlaşmayı, çürümüşlüğü, hep duru ve açık bir dille öyküleştirmiştir. Bu sebeple edebiyatta natüralizm akımının kurucusu olarak da anılır. Aslında Zola’nın yaptığı, kapitalist üretim ilişkilerinin yabancılaştırdığı insanı kendisiyle yüzleştirmekten ve sınıfsal çelişkilerin adaletsiz doğasına itiraz etmekten başka bir şey değildir. O kitabevinde uzandığım “Kim Nasıl Ölüyor?”* adlı öykü kitabı da böyle bir itirazın ürünü.

Beş farklı sosyal sınıftan beş insanın ölümünü ve cenaze törenlerini konu edinen kısa öyküler gidenlerden çok kalanların insanlıktan çıkma hallerini sorunsallaştırıyor. Ölümün sıradanlığı anlatırken hikayeyi trajikleştirmeyen Zola, kahramanlarının hasletlerini ve acziyetinini, okuru rahatsız eden bir çıplaklıkla sergiliyor. Bunu da, insanın doğuştan günahkâr ve habis ruhlu olduğunu kabul eden bir muhafazakar Batı öğretisi ile değil, mülkiyetin insanda yaratığı tahribatı açık eden tarihsel diyalektik bir yaklaşımla yapıyor.

“Kim Nasıl Ölüyor?”, 1800’ler Fransa’sında aristokratların, burjuvaların, esnafların, işçilerin ve köylülerin cenazeleri üzerinden, karşılaştırmalı bir toplumsal eşitsizlikler ya da sınıfsal çelişkiler dersi. Hangi sınıftan olursa olsun şeyleşen insanın çürümesini kısacık öykülerle ortaya koyuyor.

* Sel Yayıncılık, Şubat 2018